FacebookXEmailΑνταλλαγή

Ένα σφάλμα σε πληροφοριακό σύστημα, αποκάλυψε ένα οργανωμένο δίκτυο λαθρεμπορίου που έχει διακινήσει τουλάχιστον 90 δισ. δολάρια ρωσικού πετρελαίου και φαίνεται να έχει διαδραματίσει κεντρικό ρόλο στη χρηματοδότηση του πολέμου στην Ουκρανία.

Σύμφωνα με δημοσίευμα των Financial Times, εντοπίστηκαν 48 φαινομενικά ανεξάρτητες εταιρείες, με διαφορετικές φυσικές διευθύνσεις, οι οποίες ωστόσο φαίνεται ότι λειτουργούσαν συντονισμένα, ώστε να αποκρύπτουν την προέλευση ρωσικού πετρελαίου, ιδίως από τη Rosneft που ελέγχεται από το Κρεμλίνο.

Το δίκτυο αποκαλύφθηκε επειδή όλες οι εταιρείες μοιράζονται έναν κοινό ιδιωτικό διακομιστή ηλεκτρονικού ταχυδρομείου.

Με τη διοχέτευση πετρελαίου μέσω τρίτων, οι εμπλεκόμενοι καλύπτουν τις εταιρείες που βρίσκονται σε μαύρες λίστες καθώς και τις τιμές που καταβάλλονται.

Το υπόγειο κύκλωμα διακίνησης ρωσικού πετρελαίου εντάθηκε από τον Οκτώβριο του 2025, όταν οι ΗΠΑ επέβαλαν νέες κυρώσεις στη Rosneft και τη Lukoil, τους δύο μεγαλύτερους εξαγωγείς της χώρας.

Η δημιουργία της «Redwood Global Supply»

Μετά την επιβολή των αμερικανικών κυρώσεων σε Rosneft και Lukoil, μια μέχρι πρότινος άγνωστη εταιρεία του δικτύου, η «Redwood Global Supply», αναδείχθηκε στον μεγαλύτερο εξαγωγέα ρωσικού αργού.

Γύρω της στήθηκε ένα δίκτυο εταιρειών, που συνδέονται με ομάδα Αζέρων επιχειρηματιών, οι οποίοι διατηρούν στενούς δεσμούς με τη Rosneft.

Τρεις αξιωματούχοι της ΕΕ δήλωσαν στους Financial Times ότι τα ευρήματα θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως αποδεικτικά στοιχεία για την επιβολή νέων κυρώσεων.

Οντότητες του δικτύου, σύμφωνα με έναν από αυτούς, βρίσκονται ήδη «στα ραντάρ» των Ευρωπαίων.

«Βλέπουμε ολοένα και πιο σύνθετα μοτίβα και νέους παράγοντες που προσπαθούν να παρακάμψουν τα μέτρα. Με κάθε πακέτο κυρώσεων προσπαθούμε να κάνουμε την παράκαμψη δυσκολότερη, λιγότερο προβλέψιμη, λιγότερο αξιόπιστη και πιο δαπανηρή», δήλωσε ο David O’Sullivan, ειδικός απεσταλμένος της ΕΕ για τις κυρώσεις.

Ταυτοποιήθηκαν εταιρείες και εντοπίστηκαν 442 διαδικτυακά domains με κοινό διακομιστή email

Οι FT εντόπισαν 442 διαδικτυακά domains, των οποίων οι δημόσιες καταχωρήσεις δείχνουν ότι χρησιμοποιούν τον ίδιο ιδιωτικό διακομιστή email, «mx.phoenixtrading.ltd», γεγονός που υποδηλώνει κοινές διοικητικές λειτουργίες, όπως επισημαίνεται στο σχετικό δημοσίευμα.

Στη συνέχεια ταυτοποίησαν εταιρείες, συγκρίνοντας τα ονόματα των domains με οντότητες που εμφανίζονται σε ρωσικά και ινδικά τελωνειακά αρχεία, ως εμπλεκόμενες στη μεταφορά ρωσικού πετρελαίου.

Για παράδειγμα, η Foxton FZCO, με έδρα το Ντουμπάι και καταγεγραμμένη ως αγοραστής ρωσικού πετρελαίου αξίας 5,6 δισ. δολαρίων, αντιστοιχεί στο «foxton-fzco.com». Αντίστοιχα, η Advan Alliance, που εμφανίζεται σε ινδικά αρχεία ως πωλητής ρωσικού πετρελαίου αξίας 1,5 δισ. δολαρίων προς τη χώρα, συνδέεται με το «advanalliance.ltd».

Τα στοιχεία που συνδέονται με τη λίστα domains, δείχνουν εξαγωγές άνω των 90 δισ. δολαρίων από τη Ρωσία.

Το πραγματικό ποσό είναι πιθανότατα σημαντικά υψηλότερο, καθώς τα τελωνειακά αρχεία είναι ελλιπή και οι Financial Times, όπως αναφέρουν, ακολούθησαν συντηρητική προσέγγιση, τόσο ως προς την ένταξη πιθανών μελών του δικτύου όσο και για την αποφυγή διπλής καταμέτρησης φορτίων.

Ο μεγάλος αριθμός εταιρειών οφείλεται στη σύντομη διάρκεια ζωής τους: τα αρχεία δείχνουν ότι δραστηριοποιούνται κατά μέσο όρο για περίπου έξι μήνες. Η ταχεία εγκατάλειψη κάθε οντότητας δυσχεραίνει τον έλεγχο από τις αρχές που επιβάλλουν κυρώσεις. Πάντως οκτώ εταιρείες της λίστας τελούν ήδη υπό άμεσες κυρώσεις από την ΕΕ, τις ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο.

Αζέροι επιχειρηματίες στον πυρήνα του δικτύου

Το δίκτυο περιλαμβάνει εμπόρους συνδεδεμένους με την Coral Energy, εταιρεία που ίδρυσε το 2010 ο Αζέρος επιχειρηματίας Tahir Garayev, ο οποίος έχει ενταχθεί στη λίστα κυρώσεων του Ηνωμένου Βασιλείου. Στη λίστα κυρώσεων της ΕΕ για την Coral, η εταιρεία κατηγορείται ότι ελέγχει «μεγάλο ποσοστό των πλοίων του λεγόμενου ‘σκιώδους στόλου’ της Ρωσίας».

Ένα από τα domains είναι το «TahirQarayev.com», που χρησιμοποιείται από τον ίδιο. Δύο άλλα domains – «bellatrix-energy.com» και «nord-axis.com» – αντιστοιχούν στις εταιρείες Bellatrix Energy και Nord Axis, που σύμφωνα με καταχωρήσεις κυρώσεων της ΕΕ αποτελούν μέρος δικτύου γύρω από την Coral.

Κεντρικό πρόσωπο του δικτύου φέρεται να είναι ο Αζέρος επιχειρηματίας Etibar Eyyub, ο οποίος, κατά αξιωματούχους της ΕΕ, είναι στενός συνεργάτης του Igor Sechin, διευθύνοντος συμβούλου της Rosneft. Domain με την ονομασία «EEOffice.com» έχει επίσης χρησιμοποιηθεί από τον Eyyub.

Ο Eyyub τέθηκε υπό κυρώσεις από το Ηνωμένο Βασίλειο πέρυσι για «άμεση ή έμμεση ιδιοκτησία ή έλεγχο ή για άσκηση καθηκόντων διευθυντή» στην Coral και τη Nord Axis. Στη λίστα της ΕΕ κατηγορείται ότι διευκόλυνε «αποστολές και εξαγωγές ρωσικού πετρελαίου, ιδίως από τη Rosneft, αποκρύπτοντας την πραγματική προέλευση».

Τον Νοέμβριο του 2024, τελευταίο μήνα για τον οποίο υπάρχουν πλήρη ρωσικά στοιχεία, πάνω από το 80% των θαλάσσιων εξαγωγών πετρελαίου της Rosneft διακινήθηκε μέσω του εν λόγω δικτύου.

Ο Garayev απαντώντας στο ρεπορτάζ των Financial Times τόνισε: «Αρνούμαι κατηγορηματικά ότι είμαι ή υπήρξα ‘κεντρικός παίκτης’ σε οποιοδήποτε δίκτυο συνδεδεμένο με τη μεταφορά, εμπορία ή εξαγωγή ρωσικού πετρελαίου». Αρνήθηκε επίσης «οποιονδήποτε άμεσο ή έμμεσο ρόλο στις εταιρείες που αναφέρονται στην αλληλογραφία σας… Δεν συμμετείχα ποτέ ούτε διευκόλυνα δραστηριότητα που αποσκοπούσε στην παραβίαση εφαρμοστέων καθεστώτων κυρώσεων ή πλαισίων ανώτατης τιμής».

Από την πλευρά του, ο Eyyub, όταν εντάχθηκε στη λίστα κυρώσεων της ΕΕ τον Δεκέμβριο, είχε χαρακτηρίσει την απόφαση «αβάσιμη», δηλώνοντας στους FT: «Δεν έχω κάνει ποτέ τίποτα παράνομο ή επιλήψιμο». Πάντως το email του, μέσω του οποίου έγινε η δήλωση, προερχόταν από διεύθυνση της λίστας domains, σχολιάζουν οι FT.

Πώς λειτουργούν οι εταιρείες φαντάσματα

Ο Sergey Vakulenko, ερευνητής στο Carnegie Russia and Eurasia Centre και πρώην επικεφαλής στρατηγικής της κρατικής Gazprom Neft, σημείωσε στους Financial Times ότι «η χρήση λαβύρινθου 50 εταιρειών είναι παλιό κόλπο από τη δεκαετία του ’90. Έτσι δημιουργήθηκαν περιουσίες και αποφεύχθηκαν φόροι από μελλοντικούς ολιγάρχες. Αλλά προκαλεί έκπληξη ότι ένα μόνο δίκτυο έγινε τόσο μεγάλο και σημαντικό για τη Rosneft. Θα περίμενα περισσότερες ‘μαριονέτες’».

Η ακριβής νομική σχέση μεταξύ των οντοτήτων παραμένει ασαφής. Φαίνεται όμως να έχουν διακριτούς ρόλους: ορισμένες αγοράζουν φορτία και άλλες τα μεταπωλούν σε αγορές όπως η Ινδία και η Κίνα. Μόνο δύο εταιρείες εμφανίζονται σε έγγραφα τόσο της Ινδίας όσο και της Ρωσίας.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα φορτία διέρχονται από τρίτες τοποθεσίες, όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Οι περισσότερες εταιρείες δεν διαθέτουν ιστοσελίδες ή στοιχεία επικοινωνίας, γεγονός που δυσκολεύει τον εντοπισμό τους.

Η πλατφόρμα δεδομένων Kpler κατέγραψε σημαντική μείωση στις εξαγωγές των Lukoil και Rosneft μετά τις κυρώσεις του Οκτωβρίου, με μια άγνωστη μέχρι πρότινος εταιρεία να παίρνει τη θέση τους. Ο μεγαλύτερος εξαγωγέας ρωσικού αργού είναι πλέον η Redwood Global Supply, εταιρεία που ιδρύθηκε στο Ras Al Khaimah των ΗΑΕ.

Οι FT συνέδεσαν την εταιρεία με το domain «redwoodgroup.ltd», που χρησιμοποιεί τον ίδιο διακομιστή email. Δύο έμποροι της αγοράς ρωσικού πετρελαίου δήλωσαν ότι η Redwood θεωρείται όχημα συναλλαγών του Eyyub.

Ανάλυση των θαλάσσιων μεταφορών δείχνει ότι οι εταιρείες του δικτύου χρησιμοποιούν συχνά πλοία συνδεδεμένα με τη Rosneft, όπως εκείνα που διαχειριζόταν η Gatik Ship Management, ινδική εταιρεία που το 2023 εμφανίστηκε για λίγο ως ιδιοκτήτης 58 δεξαμενόπλοιων του «στόλου-φάντασμα».

«Είναι προφανές ότι Rosneft και Lukoil χρησιμοποιούν τα ίδια δίκτυα εμπορίας και δεξαμενόπλοια για να παρακάμπτουν τις κυρώσεις και να διατηρούν τη ροή πετρελαίου», ανέφερε η Michelle Wiese Bockmann, ειδικός στη ναυτιλία στην εταιρεία θαλάσσιας ανάλυσης Windward και πρόσθεσε:

«Οι συχνές αλλαγές ονομάτων πλοίων, διαχειριστών και εταιρειών εμπορίας είναι παγιωμένες παραπλανητικές πρακτικές, σχεδιασμένες να θολώνουν τον προορισμό, την προέλευση και την ιδιοκτησία των φορτίων».

Οι εταιρείες υπό κυρώσεις ανακατεύθυναν τις προμήθειες μέσω εταιρειών που δεν εμπίπτουν σε κυρώσεις, αλλά και αφανών μεσαζόντων. «Δημιουργεί επιπλέον κόστος και δυσκολίες. Αλλά στο τέλος της ημέρας, η δουλειά συνεχίζεται», σχολίασε ανώτατο στέλεχος του ρωσικού ενεργειακού τομέα. «Η Rosneft εξάγει λιγότερο πετρέλαιο και πουλά περισσότερο στην εγχώρια αγορά. Όμως εταιρείες που δεν υπόκεινται σε κυρώσεις εξάγουν ξαφνικά περισσότερο. Κάντε τους υπολογισμούς».